Trang chủ / Blog Chuyên gia / CĂNG THẲNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE VÀ CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG THẾ NÀO?

CĂNG THẲNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE VÀ CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG THẾ NÀO?

“Nguyên nhân của căng thẳng rất khác nhau tùy thuộc vào từng cá nhân và cơ chế đối phó của họ”.

Theo Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ, căng thẳng mãn tính có liên quan đến sáu nguyên nhân gây tử vong hàng đầu: bệnh tim, ung thư, bệnh phổi, tai nạn, xơ gan và tự tử. Và hơn 75% tất cả các cuộc khám tại văn phòng bác sĩ cho các bệnh và phàn nàn liên quan đến căng thẳng. Để hiệu tại sao chứng căng thẳng mãn tính có nhiều hệ lụy như vậy thì tôi xin giải thích một tí về cơ chế hoạt động của hệ thần kinh tự trị (Autonomic Nervous System) hay còn gọi là hệ thần kinh thực vật.

Hệ thần kinh thực vật là một bộ phận của hệ thần kinh ngoại vi kiểm soát và điều khiển chức năng của các cơ quan nội tạng. Hệ thống này hoạt động một cách tự động trong vô thức, hoàn toàn nằm ngoài ý muốn của con người, như hoạt động thần kinh của loài thực vật. Hệ thần kinh thực vật như trong ảnh đính kèm được chia thành 2 hệ: hệ thần kinh giao cảm và hệ thần kinh đối giao cảm. Về vị trí, cấu tạo 2 hệ này có điểm khác nhau và chức năng của chúng trái ngược nhau.

Tuy nhiên, chúng cùng thống nhất trong một cơ sở toàn vẹn, giúp cơ thể người thích nghi với hoạt động sống. Nó giống như cái bàn đạp gas và thắng trên xe hơi vậy. Bạn chỉ có thể điều khiển xe hơi chạy tốt khi chân gas và thắng cả hai đều hoạt động tốt.

Hệ thần kinh giao cảm

Hệ thần kinh giao cảm được coi là hệ thống 1-đánh 2-chạy (quyết định đánh lại hay chạy trốn). Chức năng cụ thể là thúc đẩy phản ứng trong cơ thể giúp con người chiến đấu hay chạy trốn, tương ứng với kích thích, tạo năng lượng và ức chế tiêu hóa. Đây giống như chân gas trong xe hơi.

1. Co mạch để chuyển dòng máu khỏi đường tiêu hóa và da. Giảm năng lượng cho các hoạt động tiệu hóa.
2. Tăng cường dòng máu tới cơ, xương và phổi để ứng chiến hoặc chạy.
3. Lưu thông adrenaline, kích thích giãn tiểu phế quản, cho phép trao đổi oxy phế nang nhiều hơn.
4. Tăng nhịp tim và co bóp các tế bào tim, tăng cường lưu lượng máu tới cơ và xương.
5. Giãn đồng tử và cơ mi, cho ánh sáng chiếu vào mắt nhiều hơn và tăng tầm nhìn xa.
6. Góp phần giãn mạch vành.
7. Co cơ thắt trong ruột và cơ vòng niệu.
8. Ức chế nhu động ruột.
9. Kích thích cực khoái và xuất tinh cho nam giới và co thắc âm hộ nữ giới.

Hệ thần kinh đối giao cảm

Hệ thần kinh đối giao cảm được coi là hệ thống nghỉ ngơi và điều hòa hoặc ăn uống và sinh đẻ. Chức năng cụ thể là:

1. Tăng tiết nước bọt, nước tiểu, tuyến lệ.
2. Co đồng tử và cơ mi, giúp nhìn gần dễ hơn.
3. Giảm nhịp tim, giảm lực co bóp các tế bào cơ tim.
4. Co phổi, tiểu phế quản, giãn mạch máu.
5. Tăng nhẹ tổng hợp glycogen trong gan.
6. Tăng nhu động và trương lực cơ lòng ruột.
7. Giãn cơ thắt trong ruột.
8. Duy trì cương cứng dương vật cho nam giới.

Chức năng của Hệ thần kinh thực vật là gì?
Hệ thần kinh thực vật có tác dụng gì? Hệ thống này kiểm soát hoạt động vô thức, điều chỉnh các chức năng của cơ thể như nhịp tim, hô hấp, tiêu hóa, phản ứng con ngươi, tiểu tiện và kích thích tình dục.

Ví dụ như khi ta ngủ say, hệ thần kinh thực vật đặc biệt là hệ đối giao cảm làm việc chăm chỉ để tim đập, phổi hô hấp, dạ dày co bóp tiêu hóa, da tiết mồ hôi,… Đây là cơ chế tuyệt vời giúp cơ thể sống hoạt động hoàn hảo nhất mà vẫn tiết kiệm được năng lượng và thực hiện đầy đủ những chức năng cần thiết. Do đó chất lượng giấc ngủ rất quan trọng.

Hệ thần kinh giao cảm là hệ thống kiểm soát phản ứng sinh lý của cơ thể đối với căng thẳng.

Căng thẳng có thể được định nghĩa là phản ứng của một cá nhân và ý thức của cơ thể đối với căng thẳng hoặc áp lực liên quan đến các sự kiện cụ thể hoặc những thay đổi trong môi trường của một người.

Nguyên nhân của căng thẳng rất khác nhau tùy thuộc vào từng cá nhân và cơ chế đối phó của họ. Nhiều căng thẳng đến từ nơi làm việc khi mọi người phải vật lộn để quản lý khối lượng công việc, thời hạn, sự cạnh tranh, các mối quan hệ và đôi khi cả những thay đổi về thể chất. Những căng thẳng này có thể được nhìn thấy hoặc không nhìn thấy bởi người đó.

Căng thẳng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm đưa ra quyết định 1-đánh 2-chạy và tăng nhịp thở là cần thiết khi trải qua các tình huống thực sự căng thẳng, chẳng hạn như bị động vật đuổi theo, chạy khỏi đám cháy hoặc các tình huống tương tự đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, việc hít thở liên tục với tốc độ này trong một thời gian dài sẽ gây ra căng thẳng tích lũy cho tất cả các hệ thống của cơ thể.

Cũng cần nói rõ rằng không phải tất cả căng thẳng đều bị coi là xấu mà những điều tốt đẹp có thể nảy sinh từ việc trải qua căng thẳng và đương đầu với nó. Căng thẳng chỉ tốt khi nó ngắn hạn và trong vòng kiểm soát. Nếu căng thẳng duy trì trong một thời gian dài và trở thành mãn tính thì giống như chiếc xe hơi mà người lái đạp chân gas liên tục không cho xe nghỉ (dùng thắng) thì hệ lụy chắc bạn có thể đoán ra.

Căng thẳng dẫn đến nhiều cảm xúc tiêu cực. Các trạng thái cảm xúc này ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hô hấp. Cảm xúc của chúng ta tự bộc lộ trong các kiểu thở khác nhau. Cảm xúc tức giận, sợ hãi và lo lắng dẫn đến hơi thở nhanh và nông. Đau buồn khiến chúng ta thở co thắt. Buồn chán dẫn đến thở nông, trong khi buồn bã và chán nản tạo ra hơi thở nông và không nhất quán.

Một người trung bình thở 12-18 hơi mỗi phút (BPM) trong quá trình hoạt động đứng, ngồi và đi bộ thường xuyên, do đó ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh giao cảm. Hệ thần kinh giao cảm cần một thời gian cố định để đưa chất dẫn truyền thần kinh cortisol và norepinephrine vào dòng máu, đưa các cơ quan quan trọng vào trạng thái thường xuyên cảnh giác và căng thẳng.
Để giảm căng thẳng thì chúng ta phải kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm (nghỉ ngơi và điều hòa). Điều này có thể đạt được qua các môn thể dục mind-body. Các chuyên gia sức khỏe và thể dục cho rằng 6 BPM (thở chậm hơn bình thường) là tối ưu cho phổi để cung cấp oxy thích hợp cho toàn bộ cơ thể, cân bằng hóa học trong máu và cũng loại bỏ độc tố. Phổi chịu trách nhiệm loại bỏ 70% các sản phẩm phụ thải ra của cơ thể thông qua quá trình thở ra. Hít thở sâu hơn là thành phần quan trọng để có một cuộc sống lâu dài và khỏe mạnh.
Thông qua phương pháp thở tập trung và có chủ ý như phương pháp thở KiDao mà tôi sớm chia sẻ, có thể đạt được nhiều lợi ích tích cực về tinh thần và thể chất. Điều này cũng có thể thực hiện hơn thông qua các mô hình hít thở chánh niệm từ các bài tập của các môn thể dục mind-body khác như thiền, khí công, thái cực quyền và yoga.

Nguồn GS. Trương Nguyện Thành

Tương tự

66 ca nhiễm tại Việt Nam và tin nóng liên quan đến COVID-19

Số ca mắc COVID-19 tiếp tục tăng nhanh tại Việt Nam và đã có 53 …